Kolejnym elementem charakterystycznym dla jazzu jest specyficzna harmonia.

Chodzi o występowanie słynnych blue notes, nieodłącznego składnika zarówno jazzowych jak i bluesowych harmonii. Występowanie blue notes w jazzie i bluesie, gatunkach jednoznacznie wiązanych z czarną ludnością USA, każe upatrywać korzeni tych specyficznych rozwiązań melodycznych w Afryce. Są też teorie, które mówią o arabskim pochodzeniu blue notes (a właściwie syntezie harmonii arabskich i afrykańskich na terenie Afryki Wschodniej).

Jednak czym tak naprawdę są blue notes? W skrócie – to interwały: tercja mała, tryton i septyma mała (odpowiednio 3, 6 i 10 półtonów), dodane do toniki, które ogrywane ze wszystkich stron zapewniają to charakterystyczne, jazzowe brzmienie. Po dodaniu trytonu do pentatoniki molowej otrzymujemy najpopularniejszą skalę bluesową. Akordy wykorzystujące blue notes, septymowe i zmniejszone, stanowią zaś podstawę typowej harmonii jazzowej.

Następnym charakterystycznym dla jazzu (szczególnie w początkowej fazie rozwoju) a także dla bluesa i muzyki gospel elementem jest układ utworu typu „zawołanie-odpowiedź” (call and response pattern). Układ ten stosowany był powszechnie w amerykańskich pieśniach religijnych, w których „zawołanie” kapłana, często improwizowane, kontrapunktowane było przez „odpowiedź” wiernych (chóru). Typowe rozwiązanie w gospel i spirituals, przyjęło się także w bluesie i jazzie, gdzie często było rozdzielane pomiędzy wokal i jeden z instrumentów (najczęściej harmonijka ustna lub saksofon). Układ ten może też być realizowany pomiędzy dwoma instrumentami solowymi – tak jak jeden z najwybitniejszych saksofonistów w historii, Charlie Parker na koncercie w Carnegie Hall w 1950 roku powtarzał dokładnie skomplikowane, improwizowane frazy trębacza, Dizzy Gillespie’go, dodając jeszcze swoje ozdobniki.

Krzysztof Basiński

<- Powrót do: Artykuły