Samo miejsce festiwalu już robiło wrażenie. Kilkanaście sal, trzypiętrowa komunikacja pomiędzy nimi, wszędzie obsługa gotowa pomóc i...tysiące fanów z całego świata.
Pierwszym artystą, którego było mi dane zobaczyć to Pat Metheny w doborowej obsadzie.* Niestety Pat występował na największej, ogólnodostępnej sali Nill (zdolnej pomieścić 6 krotność Kongresowej) więc nie był to "intymny koncert jazzowy". Oczywiście poziom doskonały...ale nagłośnienie nieco mniej (póżniejsze koncerty były znacznie lepiej nagłośnione) Bardzo dobrze, na tej gigantycznej scenie, wypadli gitarzyści bluesowi Buddy Guy, Joe Bonamassa, Joe Luis Walker chociaż Mike Stern ( gościnnie Randy Brecker ! ) też był nagłośniony doskonale. Jest to o tyle ważne, że Mike podczas rozmowy z nami, kilka razy dopytywał się o sound. Nie musieliśmy kłamać ;) Jednak nie zmienia to faktu, że Russel Malone, czy Bireli Lagrene grający w mniejszych salach, brzmieli lepiej. Naturalnie wystąpiło na festiwalu jeszcze kilkanastu gitarzystów i kilka gitarzystek światowego pokroju (!) lecz z braku miejsca ich nie wymienie.

Oczywiście, gitara basowa i kontrabas również miały godną reprezentację. Dość wymienić Marcusa Millera, Richarda Bone, czy Rona Cartera, a był jeszcze Stanley Clark i Dave Holland. Doskonałe koncerty.
Plejadę fantastycznych wokalistek rozpoczeła Norah Jones i tu pierwsze-na szczęscie ostatnie-rozczarowanie. Słaby koncert. Zresztą artystka też to czuła. Przyznać muszę, że w połowie wyszedłem aby posłuchać kogokolwiek innego grającego na którejś z kilkunastu sal.* Nie zawiodłem się. Koncerty Dee Dee Brightwater, Dianny Reeves, Randy Crawford czy Catheriny Russel były wydarzeniem samym w sobie.Na występy tych dam, śmiało można by pojechać w każdy zakątek Europy. Oczywiście głównymi bohaterkami - w sensie komercyjnym - były, poza wspomniną Norha'ą Jones, Macy Gray i Joss Stone oraz Katie Melua. Występy tych ostatnich, chociaż stały na dobrym poziomie, niezbyt mnie wruszyły i zachwyciły. Zaznaczę jednak,że Melua, wypadła zaskakująco dobrze. Niezaprzeczalną gwiazdą festiwalu była jednak Diana Krall. Fatalnie, że jej koncert pokrył się z pierwszą połową finału MŚ. Diwa Jazzu i jej skład (doskonały Anthony Wilson) wystąpili...w pomarańczowych koszulkach reprezentacji holenderskiej (!) Niestety odniosłem wrażenie pewnego pośpiechu, nerwowości tego koncertu...ale poziom wykonawczy i jakość dźwięku w pełni rekompensowały te odczucia. Godna odnotowania jest również rewelacyjna zmysłowa Concha Buika czy holenderska wokalistka Trijntie Oosterhuis, której towarzyszyła, między innymi, śliczna saksofonistka Candy Dulfer (!)

Co do saksofonistów....Cóż napisać? Że Sonny Rollins -w świetnej -pomimo 80 lat- formie - zagrał dzieło, bo tak tylko można określić jego koncert...że Joshua Redman, który udzielał się na festiwalu w wielu projektach, grał jak natchniony w swym doskonałym Double Trio....że Joe Lovano cudownie wspierał McCoy Tynera? A jeszce było trio Davida Sanborna, wytępował James Carter, Chris Potter...i wielu, wielu innych.* Jedno jest pewne, każdy z nich, byłby gwiazdą festiwalu w Polsce i nie tylko. Odzielne miejsce, w mych wspomnieniach zajmuje Ornette Coleman, który był Artist in Residence festiwalu. Koncert jego, był swoistym misterium. Sam skład (prekusja, bas, kontrabas i na drugim saksofonie Joshua Redman) był już intrygujący. Leader grał również na trąbce i skrzypcach...a co grał? Dźwięki których nie ma i motywy, które nie istnieją...niesamowite, niepowtarzalne.

Największą - nie tylko w moim odczuciu- gwiazdą festiwalu, był Herbie Hancock, którego uważam jako naistotniejszego obok Milsa Davis'a, muzyka jazzowego wszech czasów. Hancock wystąpił w doborowymn składzie (sekcja Jeffa Becka piękna Tal Wilkenfeld i doskonały Vinnie Colaiuta) Mistrz zagrał głównie utwory ze swej rewelacyjnej, najnowszej płyty The Imagine Project ale na szczęście nie zabrakło oczekiwanych przebojów -jak choćby - Cantelope Island. Oczywiście -co znamienne na tym festiwalu- towarzyszył mu szpaler innych doskonałych muzyków.

Po królu, cztery godziny później, wystąpił.. Chick Corea...i był to chyba najważniejszy koncert w mym życiu. O razu zaznaczę, że nie obejrzałem go w całości, bo wcześniej zaczęła swój koncert Concha Buika od której nie mogłem się oderwać. Kiedy w końcu dostałem się do sali Amazon (Sala Vip) okazało się, że moje miejsce jest zajęte. Jako, że raźniej ogląda się koncerty wśród swoich, skierowałem się do naszego siódmego rzędu. Nadaremnie..Inspicjent, któy zazwyczaj był po stronie widzów dochodzących (miejsce powinno być puste do końca koncertu -konwecja festiwalu często wymuszała łażenie "na zakładkę") po krótkiej rozmowie z podsiadaczem...poprosił mnie abym przeszedł do sektoru budżetowego...No nic...zrobiłem to. Koncert Chick'a był doskonały, chociaż nie zagrał swych przebojów. Mnie jednak czekała nie lada niespodzianka po koncercie. Okazało się bowiem...że na moim miejscu siedział, nie nikt inny tylko ...sam Mr. HANCOCK!! Oczywiście skończyło się na autografach i wspólnym zdjęciu wszystkich bohaterów tej przygody. Urazy więc nie chowam ;) Z innych wielkich władców klawiszy wystąpił Kenny Barron i Tord Gustavsen.

Ogólny nastrój luzu i zabawy -obecny na każdym kroku- wzmagały zespoły orientacji funkowej Tower of Power, The Roots czy Earth, Wind & Fire. Festiwal zamknął -bardzo efektownie -na spóźnionym z powodu finałów MŚ - Stevie Wonder. Podczas całej imprezy, na wszystkich skwerkach i niewielkich scenach plenerowych grały niezliczone formacje różnych typów i sporo Big Bandów umilając przejście z sali do sali. Na pewno wyróżniał się Berkeley Jazzschool Studio Band i Royal Conservatory Big Band. Oprócz tego, miały swoje stoiska wszystkie liczące się firmy muzyczne, fonograficzne i wydawnicze.
Polskim, mocnym akcentem był Marcin Wasileski Trio i Tomasz Stańko Quintet. Oba koncerty ponoć niezłe...ale nie mogłem na nich być z powodu... innych artystów. Zresztą...takich dramatycznych wyborów było znacznie więcej...Klęska urodzaju. Życze sobie tego i w przyszłym roku.

Tym bardziej, że każdy z tychże produktów jest reklamowany jako „zbawca współczesnego świata home-recordingu”. Gdzie zacząć? Co kupić?
W poniższym artykule postaram się nakreślić strukturę i funkcjonowanie przykładowego domowego studia nagrań, jak i wskazać oraz obalić pewne mity, które temu towarzyszą.

Wypadałoby więc zacząć od ustalenia listy ‘niezbędników’:

I. Komputer.
II. DAW (Digital Audio Workstation) – Cyfrowa Stacja Robocza.
III. Karta Muzyczna / Interfejs Audio.
IV. Mikrofon (-y).
V. Odsłuch (Monitory Studyjne i/lub Słuchawki).
VI. Adaptacja Akustyczna.
VII. Dodatkowy twardy dysk.
VIII. Akcesoria.

Listę tę można oczywiście wydłużyć o klika pozycji, ale powyższe elementy już umożliwiają dobry start. Celowo nie umieściłem na liście Samodzielnych Rejestratorów Wielośladowych (Standalone Multi-Track Recorders), bo uważam, że w tej chwili odchodzą już w niepamięć. Nie oznacza to, że nie spotkamy ich na wyposażeniu niektórych domowych studiów, ale ktoś, kto ma ochotę rozpocząć przygodę z audio i jest świadomy możliwości obecnych stacji roboczych, strzelałby sobie w stopę decydując się na zakup takiego urządzenia. Tym bardziej, że większość z nas prawdopodobnie i tak już posiada komputer, więc przynajmniej jeden spory wydatek mamy za sobą zanim jeszcze sięgniemy do portfela. Innym elementem, który uważam za zbędny – jest mikser. W czasach, gdy jedynymi dostępnymi interfejsami były te na łączu PCI, mikser był niezbędny (posiadał przedwzmacniacze, umożliwiał miksy słuchawkowe dla artysty, etc.). Z chwilą pojawienia się bardziej wszechstronnych interfejsów (FW i USB) mikser stracił na znaczeniu i w tej chwili jest raczej bardziej dodatkiem niż niezbędnym ogniwem.

Wracając do naszej listy – te 8 punktów, to absolutne minimum, któremu, chcąc nie chcąc - musimy stawić czoła licząc na zadowalające nagrania. Dobra wiadomość jest taka, że wcale nie musi nas to kosztować fortunę i możemy sobie zaoszczędzić wielu problemów z doborem odpowiedniego modelu, marki, czy nawet koloru. Każdy może sobie indywidualnie dopasować listę do własnych wymogów i upodobań dodając elementy specyficzne dla jego/-jej charakteru pracy czy gatunku muzycznego tudzież możliwości debetowych karty kredytowej. Tu jedna uwaga, do której zapewne wrócę nieraz:

SPRZĘT NAWET NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI NIE GWARANTUJE AUTOMATYCZNIE PROFESJONALNIE BRZMIĄCYCH NAGRAŃ.

To człowiek je uzyskuje, a sprzęt jest tylko narzędziem pomagającym dotrzeć do celu. Realizator znający się na rzeczy wyciśnie ostatnie poty z budżetowego mikrofonu czy przedwzmacniacza i uzyska znacznie lepsze rezultaty niż laik zasiadający pierwszy raz w życiu za konsolą SSL czy Neve.
Stąd znakomitym dopełnieniem tejże listy jest ciągłe poszerzanie wiedzy z zakresu realizacji dźwięku. Z czasem uzyskiwane rezultaty będą coraz lepsze, nawet jeśli tego nie zauważamy z dnia na dzień. Potrzeba nam będzie sporo pracy, entuzjazmu, samozaparcia i chęci. To nic nie kosztuje, może poza cennym czasem, który musimy wygospodarować. Trzeba będzie odpuścić kilka nocnych sesji i zapomnieć na jakiś czas o konsolach do gier…
Ale do rzeczy:

I. Komputer.

Każdy, w miarę współczesny komputer, Mac czy PC, laptop czy stacjonarny – jest w stanie posłużyć nam jako serce studia. Ma za zadanie obsłużyć program do nagrywania, przechować nagrane ścieżki audio na dysku, umożliwić edycję, mix i mastering zarejestrowanego materiału. Możemy bez problemu zrealizować całą płytę w domu, nie wychodząc z pokoju.

Jeśli rozważamy zakup czy upgrade komputera, proponuję zrobić przegląd stron internetowych, aby być pewnym, że kupujemy model kompatybilny z oprogramowaniem, którego planujemy użyć. W większości przypadków nie powinno być konfliktów, ale niektórzy producenci oprogramowania lub interfejsów mają pewne wymogi co do chipsetu, płyt głównych, etc. Aby zaoszczędzić sobie niepotrzebnych kłopotów, naprawdę polecam porównać te wymagania z parametrami komputera.

Jeśli wiemy, jakich komponentów potrzebujemy - udajmy się do kogoś, kto złoży nam komputer z takich właśnie elementów. Możemy również zrobić to sami. Wbrew pozorom to nic trudnego. Każdy, w miarę rozgarnięty człowiek powinien złożyć całość w maksymalnie godzinę. Z przerwą na kawę, naturalnie. Poza wymogami wspomnianymi przed chwilą, powinniśmy zwracać uwagę przede wszystkim na: szybki procesor (Quad-Core czy powiedzmy i7), pamięć RAM (jej nigdy za mało), dodatkowy dysk (nie wolniejszy niż 7200rpm) – preferowany wewnętrzny SATA – przeznaczony tylko do rejestrowania śladów. Niby każdy dysk powinien spełnić pokładane w nim nadzieje, ale jak wiadomo, każdy dysk czymś się różni, przede wszystkim żywotnością.. Ja swoje nadzieje pokładam w dyskach Glyph i G-Drive, ale nie znaczy to, że Lacie, Seagate, Western Digital czy Samsung są niegodne. Istotne jest, by o nie dbać, monitorować na bieżąco. Z reguły przed aktem śmierci naturalnej dyski wysyłają różnego typu znaki i nie należy ich lekceważyć.
Niezmiernie istotne jest, aby nie nagrywać ścieżek na dysk systemowy, gdyż może to znacznie spowolnić odczyt plików audio, ograniczyć ilość odczytywanych ścieżek jednocześnie i powodować błędy. Mało tego, taki dysk znacznie szybciej straci na żywotności. Zróbcie więc sobie przysługę i wygospodarujcie trochę gotówki na dysk dedykowany wyłącznie do zapisu i przechowywania śladów audio.
W optymalnych warunkach komputer w studio nie powinien być podłączony do Internetu.

II. DAW (Digital Audio Workstation) – Cyfrowa Stacja Robocza.

Możliwości jest naprawdę dużo. To, który program do nagrywania wybierzemy, jest kwestią indywidualną. Żaden program nie ‘brzmi’ lepiej niż drugi. Sygnał audio nie przechodzi przez żaden prawdziwy obwód elektryczny, tranzystor czy lampę w programie, nie jest przez niego zniekształcany (bez wiedzy użytkownika) i nie ma prawa koloryzować brzmienia nagranego materiału, nasycenie i kompresja taśmowa nie gra tu roli, nie mamy konsoli, która skleja miks, etc. Zadaniem DAW w tej kwestii jest tylko i wyłącznie odtworzenie materiału, który został wcześniej nagrany na twardy dysk. Zimna, cyfrowa reprodukcja oryginalnego materiału, który może być odgrywany miliony razy bez utraty jakości.

Jeśli mamy doświadczenie w używaniu któregoś z nich (Steinberg Cubase, Nuendo, Digidesign Pro Tools, Cakewalk Sonar, Apple Logic, MOTU Digital Performer, Ableton Live, Garage Band - darmowy, Reaper - darmowy) i nie mamy doń większych zastrzeżeń, nie widzę zbytniego sensu w przechodzeniu na inny. Zaoszczędzimy sobie sporo czasu. Każdy program wygląda i jest obsługiwany lekko inaczej, co przy przejściu może prowadzić do niemałej frustracji, jeśli przywykliśmy już do danego sposobu obsługi. Po co niepotrzebnie komplikować sprawy? Nie chcę tutaj nikogo przekonywać do jednego DAW, a odwodzić od innego, bo jak wspomniałem, jest to kwestia indywidualna i każdy ma własne preferencje. Nie utracimy nic na jakości nagrań wybierając jeden zamiast drugiego. W grę wchodzi jedynie łatwość obsługi, dostępne funkcje, wyposażenie (instrumenty wirtualne, wtyczki), ograniczenia (niektóre DAW np. nie mają nieskończonej liczby ścieżek audio), możliwości zaawansowanej edycji, wygląd, cena, popularność, etc.

Jest sporo czynników, które mogą decydować o wyborze danej stacji roboczej. Nie testowałem każdej z nich. Choć muszę przyznać, że zaliczyłem jedną ‘przesiadkę’ i wyszła mi na zdrowie, ale wiedziałem dokładnie, czego oczekiwać i co chciałem osiągnąć. Potrzebowałem zaawansowanej wiedzy z zakresu znajomości najpopularniejszego wśród komercyjnych studiów nagrań systemu. Systemu, który jest standardem na całym świecie.

3 lata temu, po kilku latach pracy na Cubase, zdecydowałem się na system Pro Tools i od tamtej pory kwestia wyboru czy zmiany DAW jest mi obca. W 2 lata opanowałem go prawie do perfekcji. Nie jest to idealny program, ale poruszam się w nim bardzo swobodnie i szybko osiągam to, czego chcę. I oto właśnie chodzi. Program ma Wam umożliwić płynną pracę, a nie rzucać ogromne wyzwania. Poznanie programu, chociażby w stopniu średnio-zaawansowanym, to jeden z elementów, przez który każdy z nas musi przejść na drodze do realizowania dobrych nagrań. Musimy z DAW współpracować, a nie walczyć. Dzięki temu możemy bardziej skupić się na dźwiękach, które mamy nagrać, a nie na tym, jak zmusić program do współpracy. 50 stron instrukcji w każdą sobotę i po kliku miesiącach będziecie z zamkniętymi oczami wykonywać masę czynności. Taka inwestycja na dłuższą metę jest nieoceniona.

III. Interfejs Audio.

Interfejs jest urządzeniem umożliwiającym wysyłanie sygnału audio do i z komputera. Jest niezbędnym ogniwem w procesie rejestracji dźwięku w naszym studio, łącznikiem, który komunikuje się bezpośrednio z komputerem. Dzięki niemu będziemy w stanie przekonwertować sygnał analogowy do postaci cyfrowej, dzięki czemu z kolei, nagrany materiał zostanie zapisany na twardym dysku komputera. Również dzięki interfejsowi, a raczej jego konwerterom, będziemy mogli usłyszeć w głośnikach (lub na słuchawkach) dźwięk przetworzony z powrotem do postaci analogowej.

Istnieją zasadniczo trzy typy interfejsów, które rozróżniamy ze względu na rodzaj połączenia z komputerem – Karty PCI (lub PCIe), które instalujemy wewnątrz komputera, Firewire lub USB – które zazwyczaj są zewnętrznymi urządzeniami. Każdy komputer ma co prawda wbudowaną (zintegrowaną) kartę muzyczną i choć może być ona wystarczająca do odtwarzania filmów z youtube czy słuchania mp3 z iTunes, to do poważniejszych produkcji muzycznych jest po prostu niewystarczająca. Nie oznacza to, że nie moglibyśmy zarejestrować audio za jej pomocą, ale często jakość takiego nagrania będzie pozostawiała wiele do życzenia. Wynika to przede wszystkim ze słabych możliwości konwersji A/D (analogowo-cyfrowej) takiej karty i użycia tanich komponentów do jej produkcji.
Innym problemem związanym z taką fabryczną kartą, będzie wysoka odczuwana latencja. Latencją nazywamy czas, który zabiera karcie przetworzenie sygnału, czyli od momentu gdy powiemy coś do mikrofonu do momentu gdy usłyszymy swój głos w głośnikach (słuchawkach). Często jest ona tak wysoka, że wręcz uniemożliwia jakąkolwiek pracę. Będzie to oczywiście zależało od naszych wymagań, ale w przypadku, gdy karta nie jest nawet w stanie zapewnić nam nieodczuwalnego opóźnienia odsłuchu przy nagrywaniu jednego źródła, np. wokalu, proponuję taką kartę w ogóle wyłączyć w BIOS-ie i o niej zapomnieć. Sytuacja robi się jeszcze poważniejsza, gdy chcemy monitorować dźwięk po przejściu przez wtyczki (plug-iny), Tu karta zintegrowana polegnie od razu. Gwarantuję.

Zanim pomyślimy o porównywaniu jednego interfejsu do drugiego, musimy sprawdzić, który typ połączenia mamy dostępny w naszym komputerze i ile takich portów możemy poświęcić na pracę z audio. Załóżmy, że mamy tylko 1 port Firewire (1394), a np. planujemy oprócz interfejsu FW także zakup zewnętrznego dysku twardego, który używa takiego samego połączenia. Co wtedy? Interfejs ma tylko jeden port FW, więc łączenie jednego urządzenia przez drugie (Daisy Chain) też nie wchodzi w grę. Wtedy jedyną opcją wydaje się zakup dodatkowego portu FW na szynie PCI. Ale po co wydawać niepotrzebnie pieniądze? Dobra wiadomość jest taka, że niektóre dyski twarde oferują kilka różnych typów połączeń i zazwyczaj można to wszystko w miarę rozsądnie rozplanować. Moja rada – zapoznajmy się dobrze z typami dostępnych połączeń i z zestawem, który zamierzamy nabyć, a oszczędzimy sobie niepotrzebnych wydatków.

Na co mamy zwracać uwagę przy wyborze interfejsu?
Dość często (zbyt często) widzę, słyszę, czytam, jak młodzi entuzjaści nagrywania podchodzą do sprawy od.. nie tej strony. Pytają: „Który interfejs jest najlepszy?” Otóż ŻADEN. Nie ma najlepszego interfejsu. Gdyby taki istniał, to każdy by o nim mówił i pragnął go mieć. Tymczasem mamy mnóstwo firm produkujących interfejsy i żaden z nich jeszcze takiego zaszczytu nie dostąpił.
Nie tędy droga. Każdy może się czuć przytłoczony ilością przeróżnego sprzętu na rynku i jest to w pełni zrozumiałe, ale jak zawsze zdrowy rozsądek i chwila zastanowienia są najlepszą radą, jaką mogę się podzielić. Interfejs ma być dopasowany do naszych potrzeb. Kupujemy go dla siebie. To my będziemy na nim pracować i to nam ma on służyć.
Należy zadać sobie kilka podstawowych pytań i na podstawie odpowiedzi wybrać konkretny sprzęt. Raczej nie powinniśmy się sugerować marką X czy Y, bo nie napis na obudowie nam ma służyć.
Musimy wiedzieć lub chociaż mieć w planie to, co i jak będziemy rejestrować.
Na co więc patrzymy?

1/Typ połączenia / kompatybilność z DAW.
Wcześniej wspomniałem o konieczności sprawdzenia jakie mamy możliwości połączeń dostępne w komputerze. Jak już to ustalimy i wybierzemy najbardziej nam odpowiadający typ połączenia, znaczenie zawęzimy krąg poszukiwań. Zanim to nastąpi - kilka słów i mitów o połączeniach..

USB się nie nadaje, PCI jest „najlepsze”.
Bzdura. Absurd.

USB 2.0 w pełni się nadaje to obsługi pro-audio. Nie ma absolutnie żadnych przeciwwskazań. Połączenie jest wystarczająco szybkie, by nagrać jednocześnie kilka śladów audio przy jednoczesnym odtwarzaniu i trzeba by się mocno postarać, by przeciążyć to łącze. Zazwyczaj to ograniczenia ze strony komputera powodują problemy z większymi sesjami, nie interfejs.
Wiele interfejsów USB 2.0 ma funkcję Direct Monitoring, co oznacza niemal zero latencji przy nagrywaniu. Wiele z nich dysponuje obsługą częstotliwości próbkowania do 192kHZ, a chyba już każdy obsługuje 24bity. Jedyne problemy, o jakich słyszałem, to kwestie kompatybilności z płytą główną naszego komputera, ale nie jest to kwestia typu łącza, a chipów, które są zamontowane wewnątrz interfejsu.

Podobnie sprawa się ma z Firewire. Zwróćmy uwagę na chipset Firewire w naszym komputerze i dowiedzmy się:

1. Jaki chipset poleca producent interfejsu audio.
2. Jakie interfejsy poleca producent DAW, którego będziemy używać.

Ad 1. Większość z nich wspomni o chipach Texas Instruments lub VIA.
Szybkie przewertowanie stron internetowych lub email do producenta z takim pytaniem powinien rozwiać wszelkie wątpliwości. Często też na forach dyskusyjnych znajdziemy odpowiedzi na tego typu pytania. Niektóre firmy produkujące interfejsy (i nie tylko) mają nawet swoje specjalistyczne fora, które są kopalnią wiedzy.
Ten krok może uratować Was przed totalnie nieudanym zakupem i rwaniem włosów w agonii.

Ad 2. Większość interfejsów powinna działać z każdym DAW, są jednak wyjątki…
- Pro Tools LE i HD działa tylko z interfejsami Digidesign, Pro Tools M-Powered - tylko z interfejsami
M-Audio.
- Producent Sonara (Cakewalk) poleca interfejsy MOTU lub RME (jedne z najbardziej cenionych), choć nie jest to wymóg, a sugestia (prawdopodobnie marketingowa).
- Steinberg poleca interfejsy Presonus, ale MOTU i RME będą działały równie dobrze (reszta pewnie też)
- Użytkownicy Logica mogą rozważyć interfejsy Apogee (twórcy jednych z najbardziej osławionych konwerterów A/D i D/A)
- Interfejsy Focusrite są stworzone do każdego DAW (oprócz Pro Tools).
Jak zawsze wskazana jest dodatkowa lektura stron producentów, na wszelki wypadek…

Wracając do naszych połączeń.
Legenda PCI sięga daleko, kiedy jeszcze nikt nie słyszał o USB czy Firewire. Nie było innego typu połączeń i zazwyczaj ludzie lekko starsi datą będą Was przekonywać, że to najlepsze i najszybsze interfejsy (cokolwiek to znaczy – ja się cieszę, że mój interfejs nie jest najszybszy, bo przynajmniej mi z biurka nie zwieje). Fakt, PCI łączy się bezpośrednio z płytą główną, co zapewnia mu dość wydajną pracę i niską latencję. Jeśli w skład zestawu oprócz samej karty, którą upychamy w środku komputera, wchodzi jeszcze zewnętrzne pudełko z wejściami i pokrętłami, to jeszcze pół biedy, bo oszczędzi nam to sięgania z tyłu biurka za każdym razem, gdy chcemy coś podłączyć. Gorzej, gdy interfejs PCI, to w rzeczywistości tylko karta PCI (może i wydajna, ale jakże niewygodna w użyciu). Problem może stać się poważniejszy, gdy okaże się, że taki oto interfejs nie ma na pokładzie wejść XLR, a co za tym idzie - brak przedwzmacniaczy (że o phantomie nie wspomnę). Znam chyba jedną czy dwie karty PCI, które mają na pokładzie wszystkie niezbędne (jak dla mnie) elementy. Nie jest to zbyt duży wybór dla użytkowników. Ale kto wie, może to są te dwa „najlepsze” interfejsy…
A najciekawsze, że obie te karty są produkowane przez jedną firmę. Nie powiem jaką, bo się wieść odbije echem i wszyscy zaczną hurtowo te interfejsy kupować… Sam rozważałem kupno jednego z nich (tego większego, a raczej „tej większej” powinienem powiedzieć), ale z uwagi na niekompatybilność z DAW, którego używam, musiałem odpuścić.
Karty PCI nie mają zastosowania w laptopach. Jeśli więc komuś zależy na „przenośnym” studiu - te karty może skreślić z listy życzeń.

2/ Ilość i rodzaj wejść analogowych.
Ta informacja jest nam niezbędna do określenia ile ścieżek będziemy mogli w jednym czasie nagrać, np. 2 wejścia analogowe XLR (z przedwzmacniaczami) pozwolą nam nagrać np. gitarę akustyczną jednocześnie na dwa mikrofony (w stereo). Do nagrywania wokalu wystarczy jedno wejście XLR z przedwzmacniaczem. Ważne, aby nie dać się nabrać na starą sztuczkę producentów interfejsów – patrzymy w tym przypadku na ilość przedwzmacniaczy (pre-ampów), a nie samych wejść, bo to konkretnie określa możliwości nagrania w jednym czasie. Wejścia analogowe ¼” są wejściami liniowymi i nie służą one do wpinania weń mikrofonów. Możemy oczywiście za ich pomocą zarejestrować np. wokal, ale po uprzednim wzmocnieniu sygnału z oddzielnego, zewnętrznego pre-ampa , do którego podłączymy mikrofon, a z którego wyjście wepniemy w to właśnie wejście liniowe naszego interfejsu. Przedwzmacniacz ma za zadanie wzmocnić słabiutki sygnał z mikrofonu do akceptowalnego poziomu (liniowego), który dalej możemy podać do interfejsu właśnie wejściem liniowym.
Dla kogoś, kto nie planuje nigdy nagrywać więcej niż swój głos czy kolegę szarpiącego struny – jedno wejście w zupełności wystarczy, ale radziłbym pomyśleć o dwóch, bo z czasem możemy zechcieć zarejestrować coś techniką stereo i szkoda by było porzucić ten pomysł z racji braków sprzętowych.
Natomiast dla kogoś planującego rejestrację np. perkusji, interfejsy z ośmioma wejściami służą pomocą. Te zazwyczaj mają możliwość rozszerzenia do 16, 18 czy nawet 24 wejść dzięki połączeniom cyfrowym (ADAT, SPDiF) z zewnętrznymi pre-ampami, ale o tym może później.

2/ Napięcie Phantom (+48v) – niezbędne do zasilenia mikrofonów pojemnościowych, zabójcze dla mikrofonów wstęgowych, zasadniczo neutralne dla dynamicznych. Rzadko się zdarza, żeby interfejs nie miał na pokładzie popularnego „fantoma”, ale jeśli tak się zdarzy, odradzam inwestowanie w taki sprzęt, bo prędzej czy później zapragniemy użyć mikrofonu pojemnościowego i wtedy będziemy skazani na kolejny wydatek.

3/Wejście instrumentalne (hi Z) – wejście Jack ¼ służące do podłączenia gitary / basu. Różni się od wejścia liniowego bardzo wysoką impedancją (zalecana powyżej 1 MOhm). Umożliwia nagranie gitary lub basu bezpośrednio wpiętego w interfejs bez konieczności omikrofonowania pieca. Nazywane również wejściem DI (Direct Injection).
Rzadko kiedy zdarza się, żeby interfejs posiadał wejście DI o naprawdę wysokiej impedancji. Zazwyczaj jest to od kilkudziesięciu do kilkuset KOhm, co najczęściej wystarcza, ale prawdziwa reprodukcja wejścia w przedwzmacniaczu gitarowym zaczyna się od około wspomnianego 1 MOhm.

4/ Wyjścia analogowe – każdy interfejs powinien posiadać minimum 2, służące do odsłuchu stereo. W te wyjścia wepniemy monitory studyjne (głośniki - nasz odsłuch). Zazwyczaj te 2 wyjścia są powielone jako wyjście stereo słuchawkowe umieszczone na przedzie interfejsu. W przypadku większej ilości wyjść, mamy luksus odsłuchu na przykład na dwóch różnych zestawach głośników lub wysyłania miksu do innego urządzenia (np. rejestratora DAT) z możliwością jednoczesnego odsłuchu. Zwróćmy uwagę, czy wyjścia mają dedykowany potencjometr głośności, bo jeśli nie, będziemy skazani na monitorowanie poziomu wyjścia wewnątrz DAW, co nie zawsze jest wygodnym rozwiązaniem.

5/ Wejścia / Wyjścia Cyfrowe – przychodzą z pomocą jeśli planujemy rejestrować sporo ścieżek na raz. ADAT Lightpipe to optyczne połączenie cyfrowe mogące przesłać do 8 niezależnych sygnałów audio. Te we/wy spotykane są w nieco wyższej klasie interfejsów, zwykły użytkownik domowego studia nie powinien sobie nimi zawracać zbytnio głowy.
Inny rodzaj wejść/wyjść cyfrowych to SPDiF, który jest w stanie podać tylko 2 sygnały. Dość powszechnie spotykany, ale raczej mało używany. Oprócz audio może służyć do synchronizacji z innym urządzeniami cyfrowymi (lub do wpięcia zewnętrznych konwerterów) - jeśli zajdzie taka potrzeba.
Najmniej popularne z we/wy cyfrowych jest AES (Audio Engineering Society) – przesyła tylko jeden sygnał cyfrowy kablem XLR. Używany tylko w urządzeniach wyższej klasy.

6/ Wejścia / Wyjścia MIDI – jak sama nazwa wskazuje – podłączamy do nich instrumenty MIDI – klawiatury, pady, syntezatory, etc. Jedno wejście przesyła z reguły 16 kanałów, w których zawiera się mnóstwo informacji. Pamiętajmy, że MIDI nie przenosi audio, a tylko i wyłącznie zawiera informacje o tym jaki dźwięk, jak długo, kiedy, gdzie zagrać, etc. Z reguły interfejs posiada 1 wejście i 1 wyjście MIDI.
Jeśli nasz tego nie posiada, zawsze możemy skorzystać z USB, o ile nasz instrument (lub klawiatura sterująca) takowe posiada. Dla użytkowników, którzy potrzebują więcej niż 1 we/wy MIDI stworzono dedykowane interfejsy MIDI z większą ilością wejść /wyjść.

Inne (może nie kluczowe, ale przydatne):
7/ Mono Switch - Osobiście uważam to za jeden z kluczowych przycisków w swoim interfejsie. Nie on oczywiście decydował o wyborze takiego, a nie innego interfejsu, ale był miłym dodatkiem.
Niby każde DAW powinno być w stanie błyskawicznie zsumować miks do Mono i z powrotem do Stereo, ale wciśnięcie jednego fizycznego guzika to rozwiązanie idealne.

8/ Pad i HPF – tłumik i filtr górnoprzepustowy przy przedwzmacniaczu to kolejne przydatne elementy, które mogą pomóc wprowadzić do DAW czystszy sygnał. Niekonieczne, ale czasem jak znalazł.

9/ Dodatkowe wyjście słuchawkowe – bardzo przydatne, gdy nagrywamy dialogi / lektora, itp.
Pozwala nam słyszeć to, co słyszy sam lektor i dokładnie wyłapać jakieś niedociągnięcia. Jeśli jesteśmy w tym samym pokoju, monitory studyjne są bezużyteczne podczas nagrania i trzeba je wyłączyć, a dodatkowe wyjście słuchawkowe z niezależną regulacją poziomu głośności jest zbawieniem.

Celowo nie zrobiłem zestawienia popularnych interfejsów, bo uważam to za nikomu niepotrzebną pracę. Mam nadzieję, że mając w zanadrzu powyższe informacje, każdy będzie w stanie wybrać coś dla siebie. Wiedząc, czego potrzebujemy, przegląd dostępnych interfejsów powinien nam zająć góra godzinę. Ostatnie słowo w sprawie interfejsów – każdy współczesny interfejs powinien być w stanie bez żadnego problemu dostarczyć wysokiej jakości nagrań. Jeśli podążymy za poradami doświadczonych realizatorów, jak i właścicieli domowych studiów nagrań w kwestii użycia mikrofonów, adaptacji akustycznej, samego wykonania, etc., interfejs nie stanie nam na przeszkodzie. Nawet seryjnie montowane w interfejsach przedwzmacniacze (nieraz obrzucane obelgami) są wystarczająco dobre do uzyskania przyzwoitych rezultatów. To tylko narzędzia. Wszystko zależy od tego, w czyich są rękach.
Z czasem zapragniemy innego tonu, charakteru, „koloru”, brzmienia przedwzmacniacza i wtedy można się rozglądać za zewnętrznym, wyższej klasy pre-ampem, ale do tego czasu upewnijmy się, że umiemy wycisnąć siódme poty z naszego fabrycznego pre.

IV. Mikrofon (-y)

Na początek polecam każdemu zaczynającemu przygodę z audio mikrofon dynamiczny. Są relatywnie tanie i w mojej opinii sprawdzają się w „dalekiej od idealnej” przestrzeni do nagrywania. Zakładam, że większość z nas nie dysponuje pomieszczeniem brzmiącym jak live room w Abbey Road Studio 2. Prędzej do dyspozycji mamy mały pokój w M-3 na drugim piętrze wieżowca, stąd warunki akustyczne są delikatnie mówiąc - fatalne. Mikrofon dynamiczny jest mniej czuły niż np. „pojemnik” i mniejsze są szanse na uchwycenie hałasu kosiarki czy chociażby twardych dysków. Jeśli już miałbym polecać konkretny model, to do rejestracji wokalu bez chwili wahania wskazałbym na Shure SM58. Jest to standard studyjny i mimo niskiej ceny pozwala uzyskać bardzo dobre rezultaty i jest przy tym niemal niezniszczalny.

Jak już nauczymy się pracować z mikrofonem dynamicznym, powinniśmy rozważyć zakup mikrofonu pojemnościowego. Tego typu mikrofony są najpopularniejsze do rejestracji wokali, instrumentów akustycznych, etc. Rozróżniamy zasadniczo dwa typy takich mikrofonów:
wielko- i mało-membranowe. Te pierwsze są zazwyczaj polecane do rejestracji wokalu, natomiast drugie do rejestracji instrumentów (gitara akustyczna, overheady, ambiance). Nie znaczy to, że nie możemy nagrać wokalu mikrofonem z małą membraną, po prostu rzadziej się takie rozwiązanie sprawdza.
Przyzwoity mikrofon pojemnościowy do wokalu znajdziemy już za ok. 400zł. Jest ich mnóstwo na rynku i nie sposób wymienić wszystkie. Modele Audio Technica czy linia AKG Perception, czy nawet tak popularny MXL 990 to tylko kilka przykładów mikrofonów, które bez problemu poradzą sobie w domowym studio. Wytłumienie pomieszczenia, w którym będziemy nagrywać jest o wiele bardziej istotne niż w przypadku nagrywania mikrofonem dynamicznym.
Pamiętajmy, że mikrofony pojemnościowe potrzebują zasilania phantomowego (+48v). Niektóre jednak potrafią pracować zasilane wewnętrzną baterią, ale zawsze warto mieć „fantoma” w zanadrzu.
Jeśli zdecydujemy się na zakup czegoś z wyższej półki, proponuję rozważyć mikrofony australijskiej firmy Rode. Modele NT-1 czy NT-2A są porządne i można na nich polegać. Różnica między takim mikrofonem, a powiedzmy AT2020 nie będzie kolosalna, ale na pewno wyczuwalna.
Skąd tylu różnych producentów i modeli mikrofonów? Odpowiedź jest prosta – nie każdy mikrofon sprawdzi się w każdej sytuacji, nie każdy wokalista czy wokalistka brzmi dobrze przez Neumanna U87.
Czasem tani mikrofon doda nagraniu charakteru, którego właśnie szukamy. W idealnym świecie każdy powinien mieć możliwość sprawdzenia, jak dany wokal prezentuje się przez dany mikrofon i na tej podstawie dokonywać zakupu. Sklepy ze sprzętem często umożliwiają testy mikrofonów na miejscu i jak najbardziej powinniśmy z takich okazji korzystać. Jeśli chodzi o zakupy on-line, niektórzy sprzedawcy mają przyjazną politykę zwrotów, tzw. „no questions asked”, gdzie możemy w ciągu 30 dni zwrócić towar bez podania powodu i odzyskać pełen zwrot kosztów.
Mikrofony wstęgowe lub lampowe z kolei mają zupełnie inny charakter brzmieniowy i mogą być ciekawym rozszerzeniem palety barw, jaką możemy operować w swoim studio.
Na początek polecałbym jednak zaprzyjaźnić się z przyzwoitym „pojemnikiem” zanim wyłożymy gotówkę na „wstęgę” czy „lampę”.

V. Odsłuch (Monitory Studyjne i/lub Słuchawki).

Monitory:
Odsłuch jest bardzo istotny w naszym studiu. Na pewno nieraz słyszeliśmy o tym, że ktoś narzeka na to, że jego utwory brzmią świetnie na jego monitorach, ale nie na innych systemach odsłuchowych (u kolegi na wieży na stereo, na iPodzie czy w samochodzie taty. Chodzi naprawdę o to, że żadne głośniki czy słuchawki nie brzmią tak samo. Zazwyczaj nasze miksy będą brzmiały muliście i niewyraźnie gdzieś indziej niż w naszym studio. Optymalnie musimy szukać takich monitorów, które przenoszą częstotliwości równomiernie. Przynajmniej będziemy mieli pewność, że nasze monitory nie kłamią. Idealnie płaskiej charakterystyki raczej nie znajdziemy, jeśli nie mamy na koncie sporych oszczędności. Ale z drugiej strony nie dajmy się wpędzić w myślenie, że lekko odbiegające od idealnie płaskiej charakterystyki częstotliwościowej głośniki nie pozwolą nam wykonać dobrego miksu. Trzeba się dużo osłuchać z naszymi monitorami, aby wychwytywać pewne uchybienia i nauczyć się z tym żyć.
Z czasem nauczymy się słyszeć, które częstotliwości są bonusem od naszych monitorów i będziemy umieli szybko to zrekompensować. Adaptacja akustyczna również przychodzi nam z pomocą, ale o tym w następnym punkcie.
Na rynku dostępne są dwa typy monitorów – aktywne i pasywne. Te drugie potrzebują oddzielnego wzmacniacza i odradzałbym początkującym zakup takich monitorów. Kwestie dopasowania odpowiedniego wzmacniacza do takich głośników mogą spędzać sen z powiek. Powinniśmy zdecydowanie wybrać monitory aktywne (bliskiego pola). I znów, tak jak w poprzednich przypadkach stoimy przed wyborem jednego zestawu spośród setek… Jedyna rada, jaką mogę dać, to udać się do sklepu i posłuchać kilku modeli. Każdy z nas słyszy i postrzega dźwięk inaczej, a monitory, które dla jednego brzmią soczyście i wyraźnie, innemu będą mulić. Jest to kwestia bardzo indywidualna.
Klika przykładowych modeli, które proponuję rozważyć:

KRK Rokit G2 – 5, 6, lub 8.
Mackie MR5, MR8
Yamaha HS50, HS80
Samson Rubicon R6A
ESI Near 05
M-Audio Studiphile BX5A i wiele innych.

Kolejny raz przypominam, że najważniejsze, aby posłuchać jak dane monitory „grają” zanim dokonamy zakupu.

Słuchawki:
Niezbędny element każdego studia. Jeśli nagrywamy wokale lub instrumenty akustyczne nie da się bez nich obejść. Do nagrywania najbardziej sprawdzają się słuchawki zamknięte, gdyż nie przepuszczają tak bardzo sygnału jak pół-otwarte czy otwarte. Sygnał bowiem zostanie uchwycony przez mikrofon (szczególnie pojemnościowy) i zostanie nagrany razem z naszym wokalem – bardzo niewskazane.
Jeśli robimy część miksu na słuchawkach, wtedy pół-otwarte wydają się nieco bardziej odpowiednie, gdyż pozwalają ciśnieniu wydostać się na zewnątrz i dźwięk wydaje się być naturalniejszy. Poza tym nie są aż tak męczące dla uszu i głowy. Z mojej strony poleciłbym zaopatrzyć się w oba typy słuchawek. Nie oznacza to oczywiście, że z jednym typem nie podołamy. Jeśli mamy naprawdę niewielki budżet i możemy wybrać tylko jedną parę, zdecydujmy się na zamknięte – o ile nagrywamy wokale lub instrumenty. Ja od kilku lat pracuję ze słuchawkami AKG, zarówno zamkniętymi, jak i otwartymi i nie mogę powiedzieć złego słowa – AKG K-240 MKII (pół-otwarte) i AKGK-271 MK II (zamknięte). Kilka innych modeli do rozważenia, to:
Audio Technica ATH-M30, M40, ATH 910-PRO,
AKG K-141,
Beyerdynamic DT-100, DT-990,
Sony MDR-7506,
Sennheiser Eh 250, HD 280 Pro.
Za dobrą reprodukcję i reakcję na częstotliwości czasem trzeba niestety trochę zapłacić. Słyszałem o ludziach, którzy potrafią miksować na głośnikach komputerowych Logitech albo na swojej wieży stereo lub na tanich słuchawkach Phillips, ale nigdy nie słyszałem ich miksów. Nie wiem jak dobrze brzmią na innych systemach. Nie jest wielką sztuką zrobić miks, który prezentuje się dobrze tylko na jednym systemie odsłuchowym. Sztuką jest zrobić taki miks, który na wszystkich głośnikach będzie brzmiał równo i profesjonalnie.

VI. Adaptacja Akustyczna.

Jeden z najistotniejszych elementów naszego studia, zarazem jeden z najczęściej zaniedbywanych.
Według mnie, mający największy wpływ na finalne brzmienie naszych nagrań. Mikrofony, przedwzmacniacze czy konwertery w dużym stopniu wpływają na kształt nagrania, ale nawet najwyższej jakości komponenty nie są nic warte, jeśli nasze pomieszczenie rezonuje, dudni i odbija częstotliwości na potęgę. Taki właśnie dźwięk zarejestrujemy naszymi mikrofonami. Spróbujcie klasnąć w dłonie stojąc na środku swojego pokoju. Jeśli mamy gołe ściany, panele na podłodze (bardzo mocno odbijające powierzchnie) i zasadniczo niewiele mebli, to najprawdopodobniej usłyszymy kilka bardzo szybkich powtórzeń naszego klaśnięcia (flutter echo), które mówią wprost - nie nagrywaj w takim pomieszczeniu bez odpowiedniej adaptacji akustycznej. Jeśli nasze pomieszczenie jest kwadratowe lub bliskie kwadratowi, to jeszcze gorzej. Powierzchnie równoległe mają tendencje do tworzenia fal stojących, które mocno zaburzają balans częstotliwości podbijając jedne i tłumiąc inne. W przypadku ścian niemalże tej samej długości efekt ten się tylko potęguje. To tylko niektóre ze zjawisk, z którymi przyjdzie nam się zmierzyć.
Teraz wyobraźmy sobie, że mamy pięknie brzmiące monitory studyjne, które reagują wręcz liniowo na częstotliwości i postawimy je w naszej sypialni, która nie jest w ogóle w żaden sposób przystosowana do pracy z dźwiękiem. Efekt będzie delikatnie mówiąc nie do zaakceptowania. Cała ciężka praca, jaką wykonują nasze monitory jest nic nie warta. Jak więc temu zaradzić?

Jeśli podchodzimy do sprawy bardzo poważnie, możemy pozwolić firmie Auralex zrobić darmową analizę naszego pomieszczenia i zasugerować nam jeden z ich zestawów. Takie rozwiązanie jest bardzo dobre, ale zakup samego zestawu do najtańszych nie należy.
Dobra wiadomość jest taka, że możemy sami trochę popracować nad naszym pomieszczeniem i przy okazji nie zbankrutować. Nawet niewielkie z pozoru zmiany mogą znacznie polepszyć warunki akustyczne.
MIT – wytłoczki po jajkach wystarczą. Nie od dziś wiadomo, że służą one wyłącznie do przechowywania jajek. Koniec.
Zamiast tego polecam kupić pudełko paneli pianek akustycznych (koszt ok. 300zł), takich powiedzmy 30cmx30cm i przykleić 4 sztuki na gipsowym panelu sufitowym i umieścić takie „diamenty” w kilku strategicznych miejscach. czyli:
- na ścianie za monitorami
- na suficie dokładnie nad głową
- na ścianie za plecami
- na bocznych ścianach – najłatwiej znaleźć optymalny punkt prosząc kolegę / koleżankę o pomoc. Siadamy w miejscu, gdzie zawsze siedzimy miksując, a kolega/ koleżanka z małym lustrem staje plecami do ściany bocznej i zaczyna się po niej przesuwać trzymając lustro równolegle do ściany, tak byśmy my mogli patrzeć w nie kątem oka. Pianki umieścimy za każdym razem tam, gdzie dostrzeżemy w lustrze swoje monitory.

Kolejnym etapem będzie zainstalowanie pułapek basowych w kątach pomieszczenia. Te z kolei nie są tak proste do skonstruowania, ponieważ z reguły profesjonalne pułapki są strojone do danych częstotliwości. Bardziej budżetowe rozwiązanie to grube koce, materace i tym podobne. Przy odrobinie szczęścia i pomysłowości jesteśmy w stanie znacznie polepszyć warunki akustyczne w naszym studio nie wydając na to fortuny. Szybki, sprawdzony i bezproblemowy sposób na wytłumienie pokoju na czas sesji nagraniowej, to kilka koców i kołder zamocowanych na statywach mikrofonowych – za plecami wokalisty i blisko gołych ścian. Grube poduchy z kanapy są świetne do odgrodzenia biurka z komputerem, ograniczają one znacznie hałas z twardych dysków i wiatraków komputera.

VII. Dodatkowy twardy dysk.

Nagrywanie, edycja i miksowanie muzyki to dość wymagające zadania dla komputera. Każda ścieżka jest oddzielnie odczytywana i odgrywana przez komputer, co przy dużych sesjach może sprawić naszemu Pecetowi sporo kłopotu. Jeśli mamy tylko jeden fabrycznie zamontowany dysk, na którym zainstalowany jest system operacyjny i nasze DAW (które już znacznie obciąża pracę dysku) i do tego dołożymy odtwarzanie np. 25 ścieżek w czasie rzeczywistym, to nasz komputer ma prawo odmówić współpracy. System będzie regularnie zamarzał albo obsypie nas komunikatami o błędach, etc.
Z tego właśnie powodu zawsze polecam zakup oddzielnego dysku i poświęcenie go tylko i wyłącznie na przechowywanie naszych sesji ze śladami.
Jeśli używamy komputera stacjonarnego, proponuję dysk wewnętrzny (SATA), dla użytkowników laptopów niewątpliwie w grę wchodzi tylko dysk zewnętrzny (USB lub FW). Nie kupujmy dysków wolniejszych niż 7200rpm. Nawet zewnętrzny dysk USB pozwoli nam odczytać więcej śladów niż wewnętrzny dysk systemowy. Zakup dysku, to jedna z najmądrzejszych decyzji, jaką możemy podjąć zanim jeszcze wciśniemy guzik Record.

VIII. Akcesoria.

Klawiatura sterująca MIDI

Nawet jeśli nie gramy na klawiszach, to w którymś momencie zechcemy użyć klawiatury MIDI do sterowania instrumentami wirtualnym. Nie każdy bowiem lubi „rysować” nuty w oknie sekwencera MIDI. Niezależnie od tego, jaki instrument chcemy obsłużyć (wirtualną perkusję, sekcję smyków czy syntezator) klawiatura może okazać się niezastąpiona. Dzięki naciskaniu prawdziwych klawiszy możemy wprowadzić do zwykłego wykonania „czynnik ludzki” grając dźwięki z lekką niedokładnością w czasie, etc. Nasze nagranie nie będzie brzmiało robotycznie i nijako. Tutaj jednak wiele zależy od gatunku muzycznego, w jakim się poruszamy, bowiem niektóre z nich, szczególnie w szeroko pojętej muzyce elektronicznej, wręcz wymagają idealnego równania do siatki. Dla odmiany w muzyce popowej, rockowej czy każdej innej wymagającej naturalniejszego brzmienia, te małe niedociągnięcia powodują, że całość brzmi spójniej i prawdziwiej.
Niektóre DAW pozwalają nawet na to, aby klawiaturą sterującą obsługiwać niektóre funkcje samego programu (ruchy suwaków, obsługa wtyczek). Czasem to bardzo przydatna funkcja, ale zdarza się często, że występuje sporo kłopotów z kompatybilnością, poprawnością funkcji i prawidłową synchronizacją. W tym celu proponuję przewertować kilka stron internetowych producentów takich klawiatur i forów dyskusyjnych.
Istniej wiele typów takich klawiatur i trudno polecić jedną czy dwie. Wszystko będzie zależało od tego, jakich funkcji potrzebujemy, a co jest nam zbędne. Droższe klawiatury są wyposażone w odpowiednio ważone klawisze, rozbudowane wyświetlacze, etc. Dla zwykłego użytkownika najlepszym rozwiązaniem może okazać się prosta i tania klawiatura M-Audio.

Statywy mikrofonowe

Kilka statywów (3-4) na początek to bardzo rozsądny pomysł. Nie dość, że będzie na czym umieścić mikrofon, to jeszcze będzie można przy okazji zawiesić kilka koców wokół wokalisty. Statywów nigdy za mało. Starajmy się w miarę możliwości nie kupować jednak najtańszych modeli z plastikowymi mocowaniami, bo te nie są zbyt odporne na duże obciążenia.

Kable

Nieraz pewnie słyszeliśmy o tym, że nasze studio jest tak dobre, jak jego najsłabsze ogniwo.
A często będą to kable. Zawsze odradzam kupowanie najtańszych kabli niewiadomego pochodzenia.
Również odradzam kupowanie super-drogich kabli beztlenowych z pozłacanymi końcówkami i dodatkowymi osłonami korzystających z najnowszych osiągnięć NASA… To już zakrawa na bardzo zaawansowane audiofilstwo, w złego słowa znaczeniu.
Co więc przemawia za kupnem przyzwoitych kabli?
- ograniczą poziom hałasu i interferencji, które zostają podłapywane przez sygnał audio,
- zachowają reakcję na częstotliwości reprezentowaną przez nasz system (tanie kable obetną nam trochę wysokiego i niskiego pasma),
- będą służyć nam latami (tanie kable potrafią się łamać w niecały rok, szczególnie przy złączkach)
Kilka propozycji:
Sommer Cables, Blue Cables, Monster Cables.

Adaptery (Przejściówki)

Tych nigdy za mało. Zawsze miejmy w zanadrzu – mini Jack (1/8) na Jack(1/4) i na odwrót – to na wypadek, gdyby ktoś przyszedł ze słuchawkami z innym wejściem niż nasze w interfejsie.

Przedłużacz Słuchawkowy

Kabel z wejściem żeńskim Jack i końcówką męska Jack – im dłuższy tym lepszy. Pozwala nam zachować odpowiednio duży dystans od głośnego komputera czy okna, jak i daje możliwość nagrania kogoś w innym pokoju niż nasze studio.

Pop-filtr

Nieoceniony jeśli chodzi o przydatność w nagrywaniu wokali. Możecie kombinować na wiele sposobów by pozbyć się wybuchowych zgłosek „p” czy „b”, ale nic nie zastąpi porządnego pop-filtra.
Bez zastanowienia polecam kupić jeden albo zrobić samemu. Mała rzecz, a zdziała cuda.
Osobiście preferuję te zrobione z cienkiego metalu, bo kilku „pończoch” musiałem się pozbyć z uwagi na to, że zbyt często puszczały do mnie oczka…

Płyty CD lub Pendrive

Często przydadzą się do wypalenia / przekopiowania miksu (bez potrzeby mocowania się z całym dyskiem), żeby odsłuchać u kolegi czy w samochodzie celem sprawdzenia, jak dany miks przekłada się na inne systemy. Prawdopodobnie nie wymaga żadnych kosztów, bo niemal każdy użytkownik komputera takowe posiada.


Słowem podsumowania,
To krótkie opracowanie powinno dać nam wstępny obraz tego, czego możemy potrzebować uruchamiając nasze własne domowe studio. Tak jak wspomniałem na początku, lista nie jest zamknięta i każdy może ją modyfikować w zależności od własnych potrzeb, gatunku muzycznego, w ramach którego zamierza tworzyć, etc. Każdy ma swoje preferencje, upodobania i postawione cele co do muzycznych wizji, stąd ten artykuł jest tylko punktem wyjścia do dalszej rozbudowy naszego wymarzonego studia.

Nie aż tak istotne jest jaki mikrofon czy przedwzmacniacz kupimy. Gwarancją dobrze brzmiących nagrań są umiejętności muzyka i realizatora, a sprzęt jest tylko narzędziem naszych w rękach.

Udanych nagrań.

Rozwiązanie problemu, jakkolwiek przełomowe i ostatecznie doprowadzające do stworzenia zupełnie nowych maszyn, okazało się całkiem proste. W 1981 roku Dave Smith zaproponował Audio Engeneering Society wprowadzenie uniwersalnego protokołu wymiany danych. Standard Musical Instrument Digital Interface (MIDI), bo o nim mowa, wprowadzony w życie dwa lata później w swojej podstawach nie zmienił się do dzisiaj.

Pomysł na MIDI Dave'a Smith'a polegał na opracowaniu metody zapisu informacji jak i co grać, a nie zapisu samego dźwięku. To zapis elektronicznej partytury, nie samego wykonania. Ponieważ MIDI nie jest zapisem audio, wykonanie takiego zapisu przez różne moduły dźwiękowe różnie brzmi. W latach dziewięćdziesiątych przeciętnemu użytkownikowi „dźwięk MIDI” kojarzył się z naprawdę niskiej jakości dźwiękiem. MIDI był jednak koniecznością - ograniczona pojemność twardych dysków wykluczała stosowanie dobrej jakości udźwiękowienia audio i obowiązek tworzenia dźwięków przenosiła na kiepskiej jakości syntezatory kart muzycznych. Choć te czasy dawno już odeszły w niepamięć, MIDI nie zaginęło, a nawet przeżywa swoją drugą młodość. Stosowane jest do kontrolowania systemów oświetleniowych, pokazów sztucznych ogni, a przede wszystkim zagościło pod strzechą nawet najmniejszych studiów muzycznych.

Od prawie ćwierćwiecza naciśnięcie dowolnego klawisza na klawiaturze muzycznej powoduje wysłanie standardowej informacji note on (graj nutę), pitch (wysokość nuty) i velocity (głośność), a puszczenie klawisza powoduje wysłanie sygnału note off (nuta stop). Wysyłanych może być równocześnie wiele innych sygnałów, jednak aby nie zaciemniać obrazu – opiszę je w drugiej części artykułu przy okazji wyjaśniania i innych zawiłości terminologicznych. Jeśli posiadasz tylko tradycyjny keyboard, pozostaje bez większego znaczenia, gdyż wszystkie sygnały momentalnie są przekierowywane do wbudowanego modułu dźwiękowego – w rzeczywistości posiadasz bowiem dwa urządzenia w jednym: kontroler MIDI/klawiaturę oraz moduł dźwiękowy/syntezator (zob. rys. 1). Jednakże te same sygnały wysyłane są równocześnie na MIDI OUT. To znaczy, że w tym samym momencie sygnały może przyjmować przez gniazdo MIDI IN i dźwięki generować inny zewnętrzny moduł (zob. rys. 2).

Rys. 1: Schemat działania keyboardu

Rys. 2: Schemat połączenia kontrolera z modułem dźwiękowym

Wiemy już do czego służą gniazda MIDI IN i MIDI OUT. Zazwyczaj na modułach dźwiękowych znajduje się jeszcze gniazdo MIDI THRU. Jest to gniazdo, przez które instrument wysyła dokładnie te same sygnały, które odbiera przez gniazdo MIDI OUT. Dzięki temu możliwe jest kontrolowanie za pomocą jednej klawiatury więcej niż jednego modułu (zob. rys. 3).

Rys. 3: Schemat połączenia jednego kontrolera z kilkoma modułami dźwiękowymi

Wprowadzenie protokołu MIDI przyczyniło się do szybkiego rozwoju sekwenserów – urządzeń zapisujących sygnały z MIDI IN, odtwarzające je przez MIDI OUT oraz pozwalające na ich swobodną edycję. Dzięki sekwenserom proces komponowania utworów przeniesiony został zupełnie w nowy wymiar. Nie potrzebne są ani kartki papieru, ani wprawne ręce pianisty – każdy ich błąd da się z łatwością poprawić edytując zapisany już materiał; nawet rozbudowane utwory można zapisać w plikach o pojemności kilkudziesięciu kilobajtów.

Możliwość szeregowego podłączenia modułów dźwiękowych nie oznacza jednak, że każdy musi grać równocześnie tę samą nutę. Sygnały przesyłane na jednym kablu MIDI (porcie) dzielone są na szesnaście kanałów (Roland preferuje nazwę parts – części), a moduły można programować tak, żeby reagowały na sygnały otrzymywane tylko na zadanych kanałach. Jeśli uważasz, że moduł pierwszy idealnie zagra melodię główną, a drugi najlepiej nadaje się do linii basowej, to po pierwsze musisz linii melodycznej i basowej przypisać dwa różne kanały, np. odpowiednio 1 i 2.

Po drugie musisz zaprogramować moduły tak, aby pierwszy nie generował dźwięków na podstawie sygnałów, które otrzymuje na kanale 2, a drugi – by nie zwracał uwagi na sygnały otrzymywane na kanale 1. Kanał 10 jest zarezerwowany dla linii perkusyjnej. Sytuacja przedstawia się podobnie przy pracy na większej ilości kanałów. Z tego wynika także, że różne kanały to nie tylko równoczesne i niezależne korzystanie z kilku modułów, lecz przede wszystkim możliwość stosowania w jednej chwili różnych barw (patch) w jednym module. Na jeden kanał nie da się nałożyć więcej niż jedną barwę (co jednak nie oznacza, że jednej barwy nie można przypisać kilku kanałom).

Sytuacja jeszcze bardziej komplikuje się, gdy chcesz pracować na większej ilości kanałów niż 16 lub kiedy jeden kontroler jest niewystarczający. Standardowy kabel MIDI da się podłączyć tylko do dwóch urządzeń; nie da się go także “podzielić” na więcej niż 16 kanałów. Jeśli chcesz kontrolować przy pomocy np. dwóch klawiatur jeden moduł dźwiękowy z jednym wejściem MIDI – potrzebujesz interface'u MIDI. Interface łączy kablem USB wszystkie porty MIDI wejściowe i wyjściowe z komputerem. Uzyskujemy w ten sposób dostęp do wszystkich kanałów z poziomu programów muzycznych. Programy takie, jak Cubase czy Sonar da się skonfigurować tak, by przekierowywały sygnały z portów obu klawiatur na jeden port MIDI IN modułu dźwiękowego. Takie interface'y MIDI (np. MOTU MIDI Express 128, M-Audio Midisport 4x4), wyposażone od jednego do ośmiu wejść i wyjść wydają się być obecnie niezbędnym narzędziem w studio MIDI – podobnie jak rzeczone oprogramowanie typu DAW.

Oprogramowanie takie stanowi odrębny świat sam dla siebie, ponieważ integruje w wirtualnej rzeczywistości softwarowe odpowiedniki wielu urządzeń hardware'owych. W domenie MIDI DAW może działać jako wielokanałowy sekwenser sprzężony z wirtualnymi synteztorami. Obecnie dostępnych jest wiele programów - oprogramowanie Arturii, Native Instrument Absynth, FM8, Korg Legacy Cell, M-Audio seria GForce, które są albo unikatowymi, autorskimi wirtualnymi syntezatorami firm, albo starannie odwzorowują działanie prawdziwych urządzeń. Działają one jak programy niezależne (standalone), lub jako wtyczki DAW (standard VSTi, DXi).

Przy praktycznie nieograniczonych sposobach zestawiania licznego sprzętu MIDI pojawia się ważny problem – synchronizacja. Jak sprawić, by wszystkie instrumenty grał idealnie równo, w jednym tempie? Dla rozwiązania tego nieuniknionego problemu każdego studia wprowadzono standardy sygnałów synchronizujących MIDI Time Code (MTC) oraz MIDI Clock.

Ten pierwszy przede wszystkim przeznaczony jest do synchronizacji sekwensera z multitrackiem. MTC to seria sygnałów dokładnie mówiąca, która jest godzina, a także minuta, sekunda i ramka (frame). MIDI Clock stosuje się przede wszystkim do synchronizowania modułów dźwiękowych i samplerów – tak by zwłaszcza ich efekty zależne od BPM dotrzymywały tempa głównemu urządzeniu (master device).

Więcej o MIDI w kolejnej części artykułu.

Bilety na Sonisphere Festival w cenach 198 zł i 400 zł dostępne będą na stronie internetowej od 10 grudnia, od godz. 10.00. W punktach sprzedaży nabyć je będzie można od 19 grudnia 2009 roku.

Wszystko na http://novika.pl

Już niebawem nowy materiał do usłyszenia na żywo podczas występów Noviki z całkiem nowym składem. Odświeżony imprezowy charakter koncertów zapewnią: Agim Dzeljilji (Oszibarack) oraz Daniel Walczak (Mały72) przy wsparciu niezastąpionego Andrzeja Rajskiego na perkusji.

Koncert „Śpiewając Jazz” odbędzie się w konwencji teatralnego spektaklu muzycznego, w którym główną rolę zagra Marianna Wróblewska, jedna z najciekawszych wokalistek polskiego jazzu. Artystka  współpracowała między innymi z Mieczysławem Koszem, Zbigniewem Namysłowskim, Włodzimierzem Nahornym, zespołami Bizony, SBB, Old Timers i Rama 111. Wokalistka wykona utwory między innymi: Komedy, Davisa, Irvinga  Berlina. U boku Marianny Wróblewskiej zaprezentuje swój wokalny talent  Maciej Zakościelny, znany i lubiany polski aktor, który zaśpiewa między innymi: „I’ve got you under my skin” Cole Portera. Podczas koncertu wystąpi również Beata Przybytek, laureatka I nagrody w konkursie 29 Międzynarodowych Spotkań Wokalistów Jazzowych w Zamościu. Artystom akompaniować będzie Wojciech Kamiński znany z występów w takich zespołach jak: Ragtime Jazz Band, Warszawscy Stompersi, Old Times Henryka Majewskiego. Wraz z Wojciechem Kamińskim wystąpi Sławomir Piwowar – gitarzysta, który na polskiej scenie jazzowej jest obecny od ponad 30 lat.

Festiwalowy koncert „Śpiewając Jazz” jest równocześnie pierwszym koncertem inaugurującym działalność fundacji Kalinowe Serce, której założycielem jest Maciej Zakościelny. Celem Fundacji jest wspieranie młodych talentów w rozwoju kariery wokalnej, a inspiracją do działań jest wielki talent Kaliny Jędrusik, nieżyjącej już aktorki teatralnej i filmowej, a także doskonałej wokalistki jazzowej i swingowej.

Przed fanami Jazz Jamboree jeszcze dwa koncerty zatytułowane: „New Way Jazz”-Jazz Muzyką Wolności, który odbędzie się 13 grudnia, w 28. rocznicę ogłoszenia stanu wojennego oraz z okazji 20. rocznicy upadku komunizmu. Podczas koncertu, który odbędzie się w Sali Palladium o godzinie 20.00, zostaną zaprezentowane utwory barda ruchu wolnościowego – Jacka Kaczmarskiego -  w jazzowej interpretacji.

Bilety na koncerty można nabyć za pośrednictwem www.eventim.pl, www.ebilet.pl, www.ticketpro.pl .

Głównym Partnerem 51. Edycji festiwalu Jazz Jamboree jest Miasto Stołeczne Warszawa.

Na koncercie w warszawskim klubie jazzowym będzie można usłyszeć swoistą „muzyczną rozmowę” obu artystów, doskonale wykształconą przez lata wspólnego grania. Przepiękne kompozycje Joachima Mencla i swobodne improwizacje obu muzyków zachwycą każdego miłośnika jazzu. Ci którzy znają amerykańskie standardy usłyszą także tematy dobrze znane, m.in. „Old Country” i „Just Friends”. Doskonała melodyka i harmonia pozwoli słuchaczom na smakowanie każdego dźwięku tej muzycznej konwersacji.

Klub przewiduje pulę zaproszeń, będą one dostępne w siedzibie klubu od 23.11. Decyduje kolejność zgłoszeń. (Jazzownia Liberalna, Rynek Starego Miasta ul. Jezuicka 1/3).

Koncert w Warszawie będzie kolejnym spotkaniem z muzykami na trasie „Live In Fort Andross” promotour. Muzycy zagrali już m.in. w Dreźnie, Pradze, Gdyni i Radomiu.

Wydawcą albumu „Live In Fort Andross” jest INSPIRAFON.

Więcej informacji na: www.inspirafon.com

WARSZAWA - HARD ROCK CAFE
Złote Tarasy, wejście od Emilii Plater

Bilety do nabycia:  www.shortcut.pl / www.eventim.pl / www.ticketpro.pl/
www.ticketonline.pl/ / www.bileteria.pl / Warszawa Traffic Club ul. Bracka 25

24.11 – DE PRESS

Po długiej nieobecności w kraju powraca zespół De Press. Polsko - Norweska grupa powołana została do życia w 1980 roku przez Andrzeja Dziubka, polskiego emigranta stanu wojennego znanego w Norwegii jako Andrej Nebb. Andrzej Dziubek to barwna postać, góral z Jabłonki, malarz, rzeźbiarz, twórca tekstów a przede wszystkim muzyk. De Press jako prekursor polskiego punk rocka z domieszka folkowych i góralskich rytmów spod Tatr, przetarł ścieżkę takim zespołom jak: Piersi, Golec uOrkiestra, Kapela, Brathanki,  Zakopower. Przez ok 30 lat działalności na scenie zespół wydal ponad 14 płyt i wiele singli, m.in. debiutancka płyta "BLock to block" wydana w 1981 roku uzyskała tytuł najlepszej rockowej płyty w Norwegii, a jeden z utworów dotarł do I miejsc niezależnej listy przebojów w Anglii oraz najnowsza produkcja współtworzona z Muzeum Wojska Polskiego "Myśmy rebelianci", która ma szansę uzyskać miano płyty kultowej. Największe przeboje w Polsce to: Potargano chałpa, Bo Jo Cie Kochom, Cy bocycie Świnty Ojce, Cyrwone gorole. Oprawa koncertów oraz użycie niecodziennych gadżetów jak piła tarczowa, stalowe beczki, itp., tworzą spektakl, na którym wzorowało się i wzoruje wielu nie tylko polskich wykonawców. Pozbawione agresji, a także typowo góralskie, spokojne ballady zapewniają uczestnikom koncertu wspaniałą zabawę. Od 2007 roku zespół tworzą nowi polscy muzycy: Darek Budkiewicz - gitara basowa, Łukasz Gocal - perkusja, Tomek Fudala - gitara. Zespół koncertuje na terenie całej Polski oraz poza granicami kraju.

Specyfikacja

- Przetważanie 24-bit/48kHz 
- Obsługa połączenia plug-and-play oraz USB 2.0
- Wejście mikrofonowe XLR z zasilaniem phantom 48V
- Wejście instrumentalne Jack 1/4"
- Wyjście słuchawkowe - Direct monitoring 
- Zasilanie przez USB

www.music.info.pl

Fisz Emade to projekt  Bartosza „Fisza” Waglewskiego oraz producenta, a zarazem rodzonego brata Piotra (Emade). Oparty na hiphopowej konwencji, odbiega jednak od charakterystycznych dla nurtu schematów, eksperymentując m.in. z muzyką jazzową, czy elektroniczną awangardą. Bracia Waglewscy nagrali wspólnie osiem płyt, z których każda wprowadza słuchacza w odmienne muzycznie tereny. Najnowsze wydawnictwo pt. „Heavi Metal” lirycznie nawiązuje do czasów szkolnych, gdy bracia Waglewscy byli wiernymi fanami tytułowego nurtu. Stąd też w tekstach pojawiają się nazwy zespołów takich jak "Anthrax", "Sodom" czy "Iron Maiden".

Przypomnijmy, iż koncerty konkursowe w ramach piątej edycji GO Rock Festiwal odbywają się przez trzy kolejne soboty, począwszy od 14 listopada. Z każdego z nich do finałowej rozgrywki w dniu 5 grudnia trafia zespół wybrany przez jury oraz zwycięzca w głosowaniu publiczności. Podczas pierwszej odsłony festiwalu byli zgodni, delegując do finału grupę Hawok.

GO Rock Festiwal 2009
Miejski Dom Kultury w Stalowej Woli
21 listopada 2009 r. (sobota) godz. 18:00
Bilet: 15 zł

Wystąpią:
- Terapia (Bielsko-Biała)
- Don't be a poor person (Katowice)
- Dianoya (Ząbki)
- Kurde (Wodzisław Śląski)
- Powieki (Warszawa)

oraz Fisz Emade

Oficjalna strona festiwalu: www.gorock.pl

Przygotowanie

Wiadomo, że w każdym przedsięwzięciu dużą rolę gra przygotowanie do pracy. Im więcej czasu poświęcimy na przemyślenie różnych aspektów tym, mniej potknięć będzie później i mniej nieprzewidzianych sytuacji nas zaskoczy. Oczywiście zawsze występuje czynnik losowy, niemniej często jest tak, że jeśli się przygotowujemy sumiennie krytyczne wypadki nie występują równocześnie, co pozwala na zapanowanie nad sytuacją. Przytoczę tu kilka pytań na jakie staram się odpowiedzieć sobie, gdy przygotowuję się do koncertu:

• Ilu będzie grających

• Ilu instrumentów będą używać

• Ile osób będzie śpiewać

• Ile zatem mikrofonów będzie potrzebnych

• Ile statywów będzie potrzebnych

• Czy będzie do dyspozycji „pyta” i jeśli tak to jakiego typu ma zakończenia (bywa różnie, czasem ludzie przerabiają wg. swoich potrzeb)

• Zatem czy będę miał do dyspozycji odpowiednie przejściówki

• Czy będę miał di-box’y i do czego je zastosuję

• Na jakim nagłośnieniu będę pracował

• Czy będą odsłuchy i jakiego typu

• Ile wzmacniaczy gitarowych będzie na scenie

• Ile różnych zespołów będę nagłaśniał

• Gdzie będzie koncert – jaka duża sala i jakiego typu są ściany.

Jeśli odpowiemy sobie na te pytania możemy oszacować, czego będzie brakować oraz rozdysponować co, kto ma załatwić. Zawsze też można zmienić koncepcję i uprzedzić grających o problemach z jakimi się spotkają, gdy wejdą na scenę, w celu uniknięcia niepotrzebnych spięć. Wiemy teraz co mamy do dyspozycji.

Czas na sprawdzenie czy wszystkie kable są sprawne, czy pyta jest sprawna, czy wzmacniacz ma limiter i jaką moc może dostarczyć, czy paczki „przody” działają poprawnie i czy są dopasowane do wzmacniacza, czy odsłuchy, jeśli są, mają możliwość korekcji barwy, czy mamy zapasowe kable i przejściówki na wypadek awarii. Warto też przejrzeć instrukcje obsługi do efektów, procesorów i oczywiście konsolety, jeśli wcześniej nie mieliśmy z nimi do czynienia – to z reguły pomaga sprawnie wyeliminować niepożądane efekty uboczne złego ich ustawienia lub niespodzianki wynikające z różnych rozwiązań producentów sprzętu.

Warto też upewnić się czy będzie odpowiednia ilość przedłużaczy sieciowych i ewentualnie, gdzie je podłączyć, czy jest możliwość podpięcia się pod gniazdo sieciowe trójfazowe (mają one z reguły osobne zabezpieczenia, co eliminuje skutki braku prądu, gdy np. lodówka w barze zrobi spięcie ). Często jest też tak, że idę do klubu i pani pokazuje mi wolne gniazdko w przedłużaczu do, którego mam rzekomo podłączyć cały sprzęt nagłaśniający!!! Ważną sprawą jest to ile, czasu będzie na przygotowanie sprzętu do próby (1 godzina, może 2 lub cały dzień przed otwarciem klubu) oraz ile czasu jest na samą próbę. Pozwoli to nam na zaplanowanie kolejności działań z oszacowaniem zapasu na czynnik losowy (coś nie działa lub ktoś się spóźnia).

Widać że, zanim zacznie się działanie musimy pamiętać o wielu rzeczach i nawet w sytuacji, gdy członkowie zespołu załatwiają część sprzętu należy im zwrócić uwagę na te aspekty, gdyż może się okazać, że pożyczą wzmacniacz , a zabraknie odpowiednich kabli do kolumn (np. niewłaściwe wtyki), lub też pójdą do klubu rozpoznać sytuację, ale nie zwrócą uwagi np. na to, że kolumny nagłośnieniowe są zawieszone tak, że mamy 100% sprzężenia z mikrofonami. Nie można też wierzyć w to, że coś jest w porządku bez sprawdzenia – często jest odwrotnie, np. miałem sytuację na moim pierwszym koncercie, że miały być mikrofony i statywy, a jak przyszło do konkretów to mikrofon był jeden a statywu ani śladu. Właściciele lokali mają też małe pojęcie o tym, co potrzeba, nierzadko sądzą, że ich sprzęt dyskotekowy będzie idealnie się nadawał. Pamiętajmy, to co sprawdzimy zawczasu nie zaskoczy nas, a naprawdę akustyk ma co robić podczas koncertu.

Porządek na scenie

Warto przed próbą zastanowić się jak rozprowadzić kable i ustawić statywy w ten sposób, aby nie plątały się, w szczególności pod nogami wykonawców i w miejscach gdzie ktoś będzie przechodził. Stwarza to zawsze ryzyko uszkodzenia kabla, wyrwania wtyków z gniazda bądź (najbardziej drastyczne) uszkodzenia któregoś z naszych drogocennych urządzeń poprzez kontakt z podłogą. Zatem warto już rozstawiając sprzęt ustalić najkorzystniejszą trasę.

Należy też sprawdzić czy oświetlenie nie powoduje zakłóceń i ewentualnie zadbać o to, aby było zasilane z osobnej fazy. Jeżeli dysponujemy kablami o różnych kolorach można wykorzystać ten fakt i pewne połączenia wykonać jednym kolorem, a drugie innym (np. końcówkę mocy podłączyć niebieskimi, gitary czarnymi, bębny czerwonymi). Jest to zawsze ułatwienie pozwalające sprawdzenie poprawności połączeń instrumentów na odpowiednich kanałach. Dodatkowo wygodne jest to, gdy zmieniające się zespoły mają inny skład instrumentalny i trzeba dokonywać pewnych rekonfiguracji. Jeżeli nie mamy różnokolorowych kabli, warto porobić naklejki na wtyczkach z opisem np. liczby lub do czego ma być przeznaczony kabel.

Wtedy jeżeli ulegnie on uszkodzeniu łatwo zapamiętać przed kolejną „sztuką” co naprawić. Jeżeli oświetlenie nie jest stacjonarne, tzn. jest montowane tylko na czas imprezy, należałoby porozumieć się z operatorem świateł po to, aby kable sterowania nie leżały koło kabli audio. W przeciwnym wypadku zamiast pięknego dźwięku będziemy „nausznie” doświadczać jak brzmi komanda sterująca.

Próba

Próba ma dwa zasadnicze cele – sprawdzić czy nagłośnienie działa poprawnie i jest ustawione należycie oraz poprawne wyregulowanie odsłuchów i wzmacniaczy gitarowych. Zatem pierwszą czynnością na próbie jest sprawdzenie czy mikrofony/instrumenty są podpięte na tych kanałach, co trzeba. Najlepiej jest poprosić kogoś z zespołu, aby popukał palcem w kapsułę, a my w międzyczasie włączamy sobie PFL na kanale, na którym się spodziewamy reakcji, i słuchamy czy rzeczywiście tak jest. Zamiast kanału PFL możemy po prostu włączać tylko wybrany kanał. Do tej czynności najwygodniejsze są moim zdaniem słuchawki.

Należy pamiętać, aby wyłączyć bramki szumów, gdyż wysoki próg zadziałania nie przepuści pukania w kapsułę. Jak już mamy pewność, że wszystko jest na swoim miejscu zaczynamy ustawianie poziomów poszczególnych instrumentów. Najlepiej w kolejności kanałów na konsolecie – na początek bębny. Najpierw stopa – prosimy perkusistę, aby uderzał w stopę, a my regulujemy poziom, barwę, a na końcu treshold bramki, jeśli będzie stosowana. Przechodzimy do werbla i powtarzamy sekwencję.

Osobiście do werbla stosuję dodatkowo kompresor, aby uwypuklić rimshot, zatem proszę perkusistę, aby grał na zmianę rimshot i normalnie, a w międzyczasie reguluję sobie kompresor tak, żeby poziom dźwięku był zbliżony przy rimsho’cie i normalnym uderzeniu. Overhead’y wymagają głównie drobnych korekcji barwi poziomu względem zestawu. Tutaj są dwa warianty: tomy nieco ciszej od werbla oraz nieco głośniej od werbla – osobiście wolę drugi wariant. Jeżeli stosujemy mikrofony akcentujące na tomy, wtedy prosimy perkusistę, aby grał na blachach i stopie jednocześnie, a my korygujemy equalizerem barwę tak , aby wyciąć stopę z overhead’ów.

Następnie bas, najpierw sam bas, a później z perkusją. Jak sekcja rytmiczna gra razem mamy możliwość skorygowania nastaw bramek tak, aby dźwięki basu nie powodowały fałszywego otwierania toru, np. stopy. Przy regulacji wzmacniacza basowego i gitarowego należy sprawdzić czy poziom ustawiony na wzmacniaczu nie przewyższa poziomu z nagłośnienia głównego. Jeśli tak jest, nie mamy żadnego wpływu na proporcję dźwięku!!! Zatem na próbie musimy ściszyć wzmacniacz do takiego poziomu, żeby wykonawca słyszał co gra, a jednocześnie my mamy możliwość regulacji.

Po przeprowadzonych regulacjach poszczególnych instrumentów czas na zagranie jakiegoś fragmentu zespołowo. Jest to potrzebne do ustalenia poziomów w odsłuchu wokalisty i ewentualnie pozostałych członków zespołu oraz sprawdzamy czy rzeczywiście całość brzmi poprawnie. Fragment powinien być raczej dłuższy, gdyż musimy wyregulować kilka rzeczy na raz – poziomy pomiędzy poszczególnymi instrumentami, wokalem i jednocześnie odsłuchy. Warto też, aby grany fragment był raczej z mocniejszych utworów zespołu – lekkie utwory zazwyczaj są łatwiejsze w realizacji.

Należy też porozumieć się z gitarzystą solowym w sprawie poziomu solówki. Najlepiej, gdyby sam gitarzysta miał możliwość zwiększenia poziomu sygnału za pomocą presetu lub pedału głośności w takcie wykonywania solówki, my jako realizatorzy możemy nie zdążyć odpowiednio szybko podnieść poziom lub też nie znamy na tyle repertuaru, aby wiedzieć kiedy jest solo. Mój poziom na solo to od 6 do 10 dB więcej względem normalnego poziomu gitary.

Co do gitarzystów jest jeszcze jedna istotna sprawa – barwa. Wielu mało doświadczonych gitarzystów ma tendencję do ustawiania bardzo „siarczystej” barwy na przesterowanym brzmieniu. Niestety powoduje to, że ich gra przestaje mieć sens, tj. grając wraz z drugą gitarą przesterowaną riff’y przestają być czytelne dla odbiorcy i stają się tylko jazgoczącą plamą. Trzeba poinstruować mniej doświadczonych wykonawców, że lepiej dla odbioru ich gry będzie, gdy dominować w barwie będą częstotliwości środkowe i niskie. Podobnie się ma sprawa z poziomem przesteru -najlepiej ustawić poziom minimalny do uzyskania danej barwy – rozkręcanie przesteru „na maksa” powoduje tylko wzrost brumu, a sama barwa się nie zmienia (dotyczy szczególnie kostek dla metalowców).

Jako dobrzy akustycy musimy też zapewnić, by wokalista był w miarę dobrze słyszalny. W składach rockowych jest to jeden z trudniejszych aspektów, gdyż ogólny poziom dźwięku jest dość wysoki, a czułość ucha ludzkiego na pasmo środkowe maleje z poziomem dźwięku. Mając zbyt słaby wzmacniacz może być problem. Poziom dla wokalisty jest z reguły wyraźnie większy przy odsłuchu na słuchawkach, a na sali wydaje się tylko dostateczny. Stąd z reguły jest to kompromis między ściszaniem reszty zespołu a podgłaśnianiem wokalu. Zbyt małej mocy wzmacniacz spowoduje dodatkowo zniekształcenia nieliniowe zmniejszające czytelność głosu i instrumentów. Próba przed występem jest też właściwym miejscem na eksperymenty akustyczne, tj. np. wypróbowanie nowego mikrofonu, lub nowego sposobu jego ustawienia. Można wtedy zawsze się wycofać i powrócić do jakiejś standardowej konfiguracji lub w razie satysfakcjonujących wyników pozostawić i sprawdzić „w praniu”. Zachęcam do eksperymentów, gdyż są one bardzo pouczające i wzbogacają naszą wiedzę i umiejętności.

Pozwalają też na zrozumienie pewnych utartych schematów. Oczywiście należy podchodzić krytycznie do osiąganych nowych brzmień – nie zawsze to co wydaje się za pierwszym razem fajne jest fajne później. Jeżeli nagłaśniamy kilka zespołów warto zorganizować zmiany składu i sprzętu, tj. np. jeżeli perkusista przestawia zestaw do swoich potrzeb warto poprosić go oto aby poczekał na nasze przyjście – sami powinniśmy zmienić mikrofony po to, żeby stremowany muzyk nam nie poprzestawiał szyków (np. pozamieniał mikrofony). Często jest też tak, że muzycy na ciasnej scenie przestawiają mikrofony bo, chcą coś sobie podłączyć tylko, później nic nie wraca na swoje miejsce. W związku z tym, proponuję samemu dopilnować zmian – w ten sposób unikniemy chaosu. To samo się tyczy wpinania i wypinania czegokolwiek z „pyty”.

To my będziemy musieli później zapanować nad nagłośnieniem, muzycy będą mieli tylko pretensje, że było źle słychać. I w sumie mają rację, bo to jest nasze zadanie. Dobrą praktyką jest posiadanie „set listy”, tj. spisu wykonawców i utworów. Na tej kartce papieru robimy sobie notatki typu charakter muzyki, skład, kto zmienia instrumenty podczas występu i jakie są to zmiany. Często wykonawcy mają jakieś życzenia, np. echo lub inny „bajer”. Dzięki notatkom mamy obraz sytuacji jaki ma być na scenie, kto kiedy gra i ewentualnie kiedy trzeba będzie pomóc grajkom coś przełączyć, poprzestawiać itp., no i oczywiście kiedy jest koniec roboty! Jeżeli dany zespół da nam szansę na współpracę mamy też podkładkę na przyszłe imprezy z tym bandem.

Show

Gdy zaczyna się koncert z reguły konieczne są poprawki w ustawieniach. Wynika to ze zmiany akustyki sali wypełnionej ludźmi oraz jest z tym, iż na próbie nie jest grany cały repertuar zespołu, a zaledwie kilka fragmentów, zatem może być tak, że momentami będzie czegoś brakować. Należy śmiało wprowadzać poprawki, w końcu chodzi o to, żeby się ludzie dobrze bawili.

Ponieważ koncert jest sam w sobie niepowtarzalny, mamy tylko jedną szansę na zrobienie tego dobrze, więc jak tylko wydaje nam się, że coś jest nie tak jak trzeba należy od razu interweniować. Często też sami słuchacze podchodzą i zwracają uwagę na to, co by poprawić. Należy ich słuchać, ale trzeba też umieć wypośrodkować to co mówią, z tym co się nam wydaje słuszne. Więc jeśli komuś za mało solówki to warto się zastanowić czy rzeczywiście tak jest. Nasza praca jest oceniana głównie poprzez uszy odbiorców – to oni rozmawiając z muzykami mówią im, co się podobało a co nie, a muzycy z kolej mają uwagi do nas, a czy są one słuszne czy nie to inna sprawa.

Czasem też sam właściciel lokalu mówi, że jest za głośno (zadziwiające jest to, że nigdy za cicho!). Więc nie mamy wyjścia i ściszamy, ale trzeba pamiętać, że jak przesadzimy to wokal nam zniknie, a jakość od razu spadnie, więc trzeba dyskretnie to załatwić. W momencie gdy mamy opanowaną sytuację i wszystko działa mniej więcej zadowalająco, jest czas na „szlifowanie” brzmienia. Bierzemy sobie słuchawki i kanał po kanale włączamy PFL i sprawdzamy jakość dźwięku, czy mamy dobry poziom, czy kanał w ogóle działa. Możemy wtedy „na spokojnie” poprawić barwę poszczególnych instrumentów, sprawdzić czy bramki nie przycinają za dużo bądź za mało dźwięku. Należy pamiętać, że niektóre nastawy mają wpływ na odsłuch, i że duże zmiany mogą powodować sprzężenie, szczególnie jeżeli regulujemy ustawienia wokalistów.

Robiąc poprawki najpierw na poszczególnych kanałach, potem ewentualnie korygując poziomy pomiędzy kanałami doprowadzamy całość do perfekcji. Oczywiście początkujący akustycy będą to robić przez 5-7 utworów, a zaawansowani w pół. Niemniej jest to część naszego treningu i nie należy się zniechęcać, należy jednak pamiętać o całości odbioru – jest to nasz priorytet. Dyskutując niejednokrotnie z grającymi kapelami wiem, że jakość brzmienia z przodów jest przez nich wyczuwalna na scenie (nie koniecznie dobrze słyszalna), a wiadomo, że fajny „sound” nakręca muzyków. Zatem wniosek jest taki, że jeżeli zrobimy dobrze robotę to muzycy będą mieli lepszy komfort grania i wypadną lepiej, natomiast jeżeli nagłośnienie będzie słabe to entuzjazm grających może się zmniejszyć i wtedy cały występ może „wziąć w łeb”.

Podsumowanie


Mam nadzieję, że poprzez tą krótką serię artykułów umożliwiłem Wam zrozumienie pewnych mechanizmów z zakresu nagłaśniania koncertów. Na pewno nie wyczerpują one wszystkich tematów i problemów z jakimi spotkacie się w swojej działalności w show-biznesie, a te o których wspomniałem można by jeszcze zgłębić.

Zagadnienia z tej dziedziny oprócz wiedzy merytorycznej z akustyki i fizjologii słuchu wymagają też umiejętności praktycznych, organizacyjnych oraz ustawicznego kształcenia słuchu. Nikt z nas nie byłby w stanie zrealizować koncertu na dobrym poziomie bez zdobycia doświadczenia i osłuchania się w różnych gatunkach muzycznych oraz odniesienia co najmniej kilku porażek. Natomiast upór i chęć wyjaśnienia dlaczego coś nie brzmi prowadzi do rozwijania swoich umiejętności w każdej dziedzinie.

Oczywiście brak funduszy na lepszy sprzęt ogranicza pole manewru, jednak w dzisiejszych czasach dostęp do różnych rozwiązań technicznych jest dużo łatwiejszy, a wielu producentów jest w stanie dostarczyć gorszy jakościowo sprzęt od topowych modeli w branży, ale za bardzo rozsądne pieniądze. Każdy zawodowy realizator koncertowy czy studyjny ma swoje patenty wypracowane przez lata i bazujące na wielu eksperymentach, których owocem jest sukces.

W biznesie rozrywkowym liczy się efekt, a nie sposób w jaki się go osiągnie, dlatego też artyści dążą do tego, aby mieć swój niepowtarzalny styl. W zasadzie cała ekipa techników i realizatorów pracuje zwykle na sukces zespołu więc i oni muszą pracować w sposób wyróżniający ich od innych realizatorów. Dlatego zachęcam jeszcze raz do podejmowania prób wypracowania własnych patentów jak też podpatrywania pracy zawodowców.

A kurs: Hip-hop - kompletny proces produkcji  w cenie 500 pln za dwa dni!

Wystarczy tylko zapisać się we dwie osoby na raz.

Zapisy na obydwa kursy tylko do końca tygodnia na hasło PROMUSIC.

Szczegóły na www.swam.com.pl

Aby wziąć udział w konkursie trzeba wysłać organizatorom film o tym, jak APC40 sprzężony z Abletonem Live zmienił twoje życie.

Więcej informacji na stronie:
http://www.youtube.com/group/apc40contest

www.museresearch.com

- zaktualizowane podręczniki,
- zaktualizowana pomoc,
- wsparcie dla Novation Launchpad,
- liczne udoskonalenia dla obsługi kontrolerów AxiomPro.

Najnowszy update zawiera także liczne poprawki, m.in:
- bezproblemowe podwajanie i dzielenie prędkości,
- Live nie zawiesza się przy odtwarzaniu MIDI w trybie "multi-core",
- w oknie do aranżacji poprawiono automatyczne przewijanie podczas przeciągania ścieżek,
- Live nie zawiesza się podczas uruchamiania w systemie OSX 10.6.x przy uruchomionym innym kliencie CoreAudio.

Aktualizacja do ściągnięcia na stronie:
http://www.ableton.com/latest_versions

Bardzo ważną częścią tej imprezy będzie koncert promujący drugi materiał PMM pt.: "Rap, stresy, hulana, interesy". Na albumie znajdziecie między innnymi: Kajmana, PSH czy Ero. Podczas ich listopadowego występu również nie zabraknie gości. Może doczekamy się wspólnych kawałków reprezentanta Bałut i orędowników szczecińskiej flatery...

27.11.2009, otwarcie: 20:00, start: 21:00

Szczecin, klub Słowianin, ul. Korzeniowskiego 2

Przedsprzedaż biletów: sklep Platinum, deptak Bogusława 7

29.10. Warszawa - Klubokawiarnia Ogrody (Na Mariensztacie 21a)  

Więcej na oficjalnej stronie Marka Napiórkowskiego

www.mareknapiórkowski.com

Śpiewający Możdżer i Halama

Grzegorz Halama, znany szerokiej publiczności głównie z kabaretowych występów, na płycie udowadnia, że obok talentu komicznego doskonale czuje się w roli wokalisty i muzyka. Natomiast Leszek Możdżer, jeden z najwybitniejszych muzyków jazzowych, ceniony przede wszystkim za wirtuozyjną grę na fortepianie, odkrywa przed słuchaczami, że również potrafi śpiewać. Całości dopełniają Kuba Staruszkiewicz, uznany perkusista sesyjny oraz Daniel Hertzov – wokalista i kompozytor o rosyjskich korzeniach, który na stałe tworzy w Wielkiej Brytanii. Czwórka Transistorsów uzupełniona przez zaproszonych do współpracy gości stworzyła płytę, która łączy różne style muzyczne, klarownie zaaranżowane piosenki, przebojową melodykę i drapieżne, gitarowe brzmienie.

Najlepszy wypełniacz  

Tymański przyznaje, że początkowo płyta miała być pewnego rodzaju wypełnieniem czasu przed jego kolejnym projektem – filmem Polskie Gówno. Jednak gdy zabrał się do pracy nad materiałem, na który składa się kilka piosenek dawnych zespołów Tymańskiego (Trupy i Czan) w odświeżonych aranżacjach, okazało się, że zespół i zaproszeni goście mają nieskończenie wiele pomysłów. Dlatego w ostatecznej wersji płyty dominują premierowe utwory, śpiewane głównie w języku angielskim. Prace nad krążkiem trwały od wiosny 2008 roku w studiu trójmiejskiej wytwórni Biodro Records.

Bigos na koncercie

Nagrania powinny przypaść do gustu wielu miłośnikom dobrych, wysmakowanych brzmień, bo zdaniem Tymańskiego jest to najdojrzalsza płyta jego autorstwa. Oczywiście będzie to można sprawdzić już  4 października 2009 podczas premierowego koncertu w Warszawie, który odbędzie się w klubie Jadłodajnia Filozoficzna (www.filozoficzna.art.pl) o godzinie 20.30. Tego wieczoru krążek zostanie zaprezentowany przez wszystkich artystów pojawiających się na płycie Bigos Heart grupy Tymon & The Transistors. Jednocześnie występ zespołu rozpoczyna trasę koncertową po Polsce. Więcej informacji na temat płyty i trasy koncertowej na stronie www.tymański.com

 Lista utworów na płycie Bigos Heart:

1.    Goodbye

2.    Drugs

3.    Bigos Heart

4.    Help Me Out

5.    Less Than Two

6.    Sunday

7.    Posłuchaj, Siddharto

8.    I Think It's Ok

9.    I Don't Know

10. Samsara

11. Pete Best Was Good Enough

12. Love Don't Last

Informacje dodatkowe:

Premiera:  17 października 2009 r.

Format:  Płyta CD

Produkcja:  Biodro Records